Những lễ hội và nghi thức truyền thống độc đáo của Hải Nam, Trung Quốc

Hải Nam – hòn đảo mang giàu màu sắc văn hóa biển của Trung Quốc, nhiều lễ hội tại nơi đây không chỉ mang ý nghĩa linh thiêng, gắn liền với tín ngưỡng dân gian, thể hiện lòng tôn kính tổ tiên, thần linh và những nhân vật lịch sử có công với vùng đất này mà còn là dịp để vui chơi, quây quần. Trong số đó, bốn lễ hội đặc biệt – Lễ hội Đèn lồng, Lễ hội văn hóa Bà Tiên, Lễ hội Mazu và Lễ cúng anh em và ra khơi – đều mang đậm dấu ấn của cư dân ven biển, phản ánh tinh thần đoàn kết, sự tri ân quá khứ và khát vọng bình an, thịnh vượng.

Lễ hội Đèn lồng – Tết Nguyên tiêu của người dân Hải Nam

Lễ hội Đèn lồng là một trong những lễ hội quan trọng của người dân địa phương, mang đậm dấu ấn truyền thống lâu đời. Tại đoạn đường Datie Lane và Fuqian, phía đông đường Wenzhuang, ngày thứ mười lăm của lễ hội không chỉ đánh dấu thời điểm rực rỡ nhất mà còn có ý nghĩa đặc biệt – đây là ngày sinh của Công Tổ. Nhằm bày tỏ lòng thành kính và cầu mong một năm mới tốt lành, người dân tổ chức một loạt hoạt động long trọng, được gọi chung là “Xingfu”.

Một trong những nghi lễ đáng chú ý nhất là cuộc rước tượng tổ tiên qua từng hộ gia đình. Hơn mười bé trai từ 8 đến 14 tuổi được chọn lựa cẩn thận từ các gia đình trong khu phố. Các em được chia thành từng cặp, mỗi cặp sẽ khiêng một bức tượng yêu tinh, đại diện cho sự bảo hộ và may mắn. Những người đàn ông khác đi trước mở đường bằng những hồi chiêng sắt vang dội, tạo nên không khí trang nghiêm và linh thiêng.

Mỗi khi đoàn rước đến trước cửa một ngôi nhà, gia chủ đã chuẩn bị sẵn bàn thờ với hương, nến, hoa quả và trà. Những bức tượng tổ tiên được đặt thành hàng trên bàn thờ, trong khi đó, tiếng trống và nhạc cúng tế vang lên. Đây là lúc tất cả thành viên trong gia đình – từ người già đến trẻ nhỏ, bao gồm cả con gái đã lập gia đình cùng con rể và cháu chắt – đồng loạt quỳ xuống, thực hiện nghi thức lạy ba lần và lạy chín lần trước bàn thờ tổ tiên. Sau khi hoàn tất lễ lạy, những người khiêng tượng tổ tiên sẽ giơ cao bức tượng lên quá đầu, dẫn dắt cả gia đình thực hiện một nghi thức đặc biệt: bò qua dưới tượng tổ tiên ba vòng. Nghi thức này, được gọi là “khoan dưới mông tổ tiên”, mang ý nghĩa cầu chúc cho sự bình an, may mắn và thịnh vượng trong suốt cả năm. Hình ảnh cả gia đình cùng nhau thực hiện nghi lễ này thể hiện sự đoàn kết, lòng thành kính với tổ tiên và ước vọng về một năm mới an lành.

Lễ hội văn hóa Bà Tiên – Tôn vinh nữ anh hùng vĩ đại

Bà Xian không chỉ là một nữ tướng tài ba trong lịch sử mà còn là biểu tượng của lòng yêu nước, sự dũng cảm và tinh thần nhân hậu. Bà hoạt động vào thế kỷ VI tại Quảng Đông và Hải Nam, với những đóng góp to lớn trong quân sự và chính trị. Nhờ tài năng và sự tận tụy với nhân dân, bà được người đời ca ngợi là “nữ anh hùng đầu tiên”. Sự tôn kính dành cho Bà Xian không chỉ giới hạn trong phạm vi Trung Quốc mà còn lan rộng ra cả cộng đồng Hoa kiều trên thế giới. Ngày nay, tín ngưỡng và phong tục thờ cúng Bà Xian đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, phản ánh tầm ảnh hưởng sâu rộng của bà trong đời sống tinh thần của người dân.

Một trong những nghi thức tiêu biểu trong lễ hội là “cuộc diễu hành quân sự”, do người dân tự nguyện tổ chức. Đây không chỉ là một nghi thức mang tính tôn vinh mà còn thể hiện lòng biết ơn đối với nữ anh hùng vĩ đại. Theo nhà nghiên cứu Xu Gongfa, Bà Xian luôn hết lòng vì đất nước và nhân dân, sẵn sàng giúp đỡ những người nghèo khó. Chính những phẩm chất này đã khiến bà trở thành một nhân vật được nhân dân kính trọng và thờ phụng qua nhiều thế hệ.

Lễ hội Mazu – Tôn thờ Nữ hoàng Thiên đường Hải Khẩu

Mazu, hay còn gọi là Thiên Hậu, là vị nữ thần biển cả được ngư dân, thương nhân và lữ khách tôn thờ qua hàng trăm năm. Tại Hải Khẩu, tín ngưỡng thờ Mazu đã tồn tại hơn 700 năm, bắt đầu từ thời nhà Nguyên. Không chỉ là một nhân vật mang ý nghĩa tâm linh, Mazu còn được xem là biểu tượng của tình yêu thương và sự che chở – giống như hình ảnh một người mẹ bao bọc những đứa con của mình.

Các nghi lễ thờ cúng Thiên Hậu được tổ chức trọng thể tại các đền thờ, với sự tham gia của đông đảo người dân. Những hội chợ đền chùa, các hoạt động dâng hương, cầu nguyện và rước kiệu thần tạo nên một không khí lễ hội sôi động và thiêng liêng. Với giá trị văn hóa to lớn, năm 2009, tín ngưỡng Mazu đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại, trở thành di sản tín ngưỡng thế giới đầu tiên của Trung Quốc. Điều này không chỉ khẳng định tầm quan trọng của lễ hội trong đời sống tinh thần của người dân mà còn giúp bảo tồn và phát huy những giá trị truyền thống đặc sắc.

Lễ cúng anh em và ra khơi – Nét văn hóa biển khơi đầy thiêng liêng

Lễ tế anh em, hay còn gọi là lễ tế anh em trên biển, là một trong những nghi thức quan trọng của ngư dân Quỳnh Hải. Lễ hội này có lịch sử hơn 600 năm, bắt nguồn từ thời nhà Minh, nhằm tưởng nhớ 108 ngư dân ở Tanmen – những người đã cùng nhau đối mặt với biển cả khắc nghiệt để tìm kiếm sự sinh tồn.

Nghi thức lễ tế bao gồm ba phần chính:

• Lễ trước khi ra khơi dài ngày, gọi là “làm phước” hoặc “tế anh em trên biển”. Đây là nghi thức quan trọng nhất, nơi các ngư dân cầu nguyện cho một hành trình an toàn và thuận lợi.
• Lễ sau khi trở về, gọi là “rửa muối”. Đây là lúc người dân tạ ơn thần linh và tổ tiên vì đã bảo hộ cho họ trở về bình an.
• Lễ chung trong các dịp đặc biệt, khi tàu đến vùng biển mới, gọi là “làm anh em”. Nghi thức này thể hiện tinh thần đoàn kết, gắn kết những người đi biển với nhau.

Bất kể là hình thức nào, các nghi thức đều bao gồm việc dâng thịt, rượu, gạo cho “108 anh em”, cùng với nghi thức đốt tiền giấy và pháo hoa để tỏ lòng thành kính. Trong số đó, nghi lễ quan trọng nhất là lễ tế tổ chức tại đền thờ và trên thuyền đánh cá, nơi các ngư dân cùng nhau cầu nguyện cho chuyến ra khơi thuận buồm xuôi gió.

Ngày nay, để tưởng nhớ 108 anh em, người dân Đàm Môn đã xây dựng đền thờ ở mọi làng chài, trở thành biểu tượng của tinh thần đoàn kết và tương trợ lẫn nhau. Quan niệm “Ra khơi là anh em, gặp khó khăn thì giúp đỡ nhau” đã trở thành kim chỉ nam cho cộng đồng ngư dân nơi đây, góp phần tạo nên một nét văn hóa biển khơi độc đáo và đầy nhân văn.

Bốn lễ hội của Hải Nam đều mang đậm nét tín ngưỡng dân gian, thể hiện lòng tôn kính tổ tiên và thần linh. Phát huy cao tính cộng đồng, sự gắn kết người dân qua các nghi thức trang trọng và hoạt động trong nghi thức. Đặc biệt, yếu tố thuỷ (biển cả) đóng vai trò quan trọng trong hai lễ hội Mazu và cúng anh em, phản ánh đời sống của ngư dân cũng như nêu bật đặc trưng của vùng biển. Nếu có một lần tới Hải Nam vào đúng dịp lễ hội, đừng quên tham gia trải nghiệm vào không khí của lễ hội nơi đây bạn nhé!